سالمندان را با طب سالمندی بیشتر بشناسیم
سالمندی دیگر صرفاً یک مرحله طبیعی در زندگی افراد نیست بلکه به یکی از مهمترین موضوعات نظام سلامت تبدیل شده است.
افزایش امید به زندگی و تغییر ساختار جمعیتی کشور، ضرورت توجه جدیتر به سلامت سالمندان، نیازهای درمانی آنان و شیوه مواجهه جامعه با این دوره از زندگی را بیش از گذشته مطرح کرده است.
به همین بهانه و به مناسبت ۹ مهرماه، روز سالمند، پای گفتوگوی دکتر علیرضا نمازی، متخصص طب سالمندی، مدیرعامل بیمارستان میلاد و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران نشستیم؛ گفتوگویی درباره جمعیتی که بیش از همیشه به شناخت، مراقبت و نگاه تخصصی نیاز دارد.
دکتر علیرضا نمازی، مدیرعامل بیمارستان میلاد، با اشاره به روند سالمندشدن جمعیت، بر ضرورت شناخت دقیقتر ویژگیهای جسمی، روانی و اجتماعی سالمندان تأکید میکند و معتقد است نظام سلامت باید متناسب با این تغییر جمعیتی، خود را برای پاسخگویی به نیازهای این گروه آماده کند.
به گفته او، سالمندی با مجموعهای از بیماریها و شرایط خاص همراه است و همین موضوع ضرورت توجه به سالمندان را دوچندان میکند.
شناخت بیماریهای شایع در سالمندان، تشخیص بهموقع، توجه به مصرف منطقی داروها و پیشگیری از عوارض ناشی از مصرف همزمان چند دارو، از جمله موضوعاتی است که باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
سالمندی و هزینههای پنهان درمان
یکی از ابعاد مهم سالمندی، تأثیر آن بر منابع نظام سلامت است. سالمندان در بسیاری از موارد به خدمات درمانی بیشتری نیاز دارند و بیماریهای مزمن و چندگانه میتواند مصرف دارو، مراجعه به مراکز درمانی و مدت بستری در بیمارستان را افزایش دهد.
دکتر نمازی بر این باور است که نگاه به سالمندی نباید صرفاً از دریچه درمان بیماری باشد؛ بلکه پیشگیری، آموزش، مراقبت مستمر و حفظ کیفیت زندگی میتواند از بسیاری از هزینههای قابل پیشگیری برای فرد، خانواده و نظام سلامت جلوگیری کند.
موضوع بستریهای بیمارستانی نیز از همین منظر اهمیت پیدا میکند. هرچه مراقبتهای پیشگیرانه و خدمات متناسب با سالمندان توسعه پیدا کند، میتوان از بخشی از مراجعات و بستریهای قابل پیشگیری کاست و ظرفیت بیمارستانها را نیز هدفمندتر به کار گرفت.
تجربه کرونا؛ هشداری برای نظام سلامت
همهگیری کرونا نیز اهمیت توجه تخصصی به سالمندان را بیش از گذشته آشکار کرد. سالمندان در آن دوره در معرض خطر بیشتری قرار داشتند و محدودیتهای ناشی از بیماری، علاوه بر مشکلات جسمی، مسائل دیگری همچون انزوا، اختلال در دسترسی به خدمات و دشواری مراقبت را نیز به همراه داشت.
این تجربه نشان داد که برنامهریزی برای سلامت سالمندان تنها به زمان بیماری محدود نمیشود و نظام سلامت باید برای شرایط بحرانی نیز خدمات، ارتباطات و مراقبتهای متناسب با این گروه را در نظر بگیرد.
مراکز نگهداری؛ از مراقبت صرف تا زندگی باکیفیت
در کنار بیمارستانها و مراکز درمانی، مراکز نگهداری سالمندان نیز بخشی از زنجیره مراقبت محسوب میشوند. اما مراقبت از سالمند را نمیتوان صرفاً به تأمین نیازهای اولیه محدود کرد.
سالمند همچنان به ارتباط اجتماعی، فعالیت، احترام، استقلال نسبی و دریافت اطلاعات قابل اعتماد درباره سلامت خود نیاز دارد. بنابراین، مراکز نگهداری سالمندان نیز باید از نگاه صرفاً اقامتی فاصله گرفته و به محیطهایی برای زندگی سالمتر و باکیفیتتر تبدیل شوند.
سالمندان، مخاطب محتوای سلامت
یکی دیگر از موضوعات مورد توجه در حوزه سالمندی، تولید محتوای سلامت متناسب با این گروه است. سالمندان و خانوادههای آنان نیازمند اطلاعات ساده، دقیق و قابل اعتماد درباره تغذیه، داروها، فعالیت بدنی، بیماریهای شایع، پیشگیری از سقوط، مراقبتهای پس از ترخیص و زمان مراجعه به پزشک هستند.
تولید محتوای تخصصی اما قابل فهم برای سالمندان میتواند بخشی از مسیر پیشگیری و توانمندسازی این گروه باشد؛ مسیری که در نهایت به کاهش وابستگی و افزایش کیفیت زندگی آنان کمک میکند.
بیمارستانهایی برای سالمندان
دکتر نمازی در ادامه بر ضرورت گسترش نگاه سالمندمحور در مراکز درمانی تأکید میکند. بیمارستان دوستدار سالمند تنها بیمارستانی نیست که خدمات درمانی به سالمندان ارائه میدهد؛ بلکه محیط، مسیرهای دسترسی، تابلوهای راهنما، نحوه ارتباط کارکنان، زمان انتظار، طراحی فضاها و حتی شیوه ارائه اطلاعات باید با نیازهای این گروه متناسب باشد.
در چنین نگاهی، سالمند باید بتواند با کمترین سردرگمی و بیشترین احساس امنیت، مسیر دریافت خدمت را طی کند.
روز سالمند میتواند فرصتی برای یادآوری یک واقعیت مهم باشد: سالمندی از امروز آغاز نمیشود؛ آینده هر جامعه از امروزِ آن جامعه ساخته میشود.
گسترش علم سالمندی، تربیت نیروی متخصص، توسعه خدمات پیشگیرانه، ارتقای مراکز نگهداری، تولید محتوای سلامت و حرکت به سمت بیمارستانها و محیطهای دوستدار سالمند، بخشی از مسیری است که نظام سلامت برای مواجهه با آینده سالمندی جامعه باید طی کند.
سالمندان، فقط دریافتکنندگان خدمات سلامت نیستند؛ آنان بخشی از حافظه، تجربه و سرمایه اجتماعی جامعهاند و سلامت آنان، بخشی از سلامت آینده جامعه است.
